dinsdag 2 juli 2013

Alalakh


 

ALALAKH

 

De koningen/bestuurders
Verdere toelichting
Zie: Texte aus der Umwelt des Alten Testaments.
Rykle Borger
Historische Texte in akkadischer Sprache

24e eeuw
Wellicht heeft men dan al te maken met Sargon van Akkad (c.2335-2279).  ANET blz267:
Sargon, de koning, wierp zich neer in Tuttul voor Dagan en huldigde (hem). Het bovenland gaf hij hem: Mari, Jarmuti, Ebla en alles tot in het cederwoud en de zilverbergen.
 
23e eeuw
Naram-Sin van Akkad (2255-2218) doet het nog eens over. ANET blz 268.
Nadat in alle eeuwigheid sinds de schepping van de mensen geen koning onder de koningen Arnan en Ebla verwoest heeft, heeft in .... Nergal de weg voor Naram Sin, de machtige, geopend en hem Arman en Ebla gegeven. Ook de Amanus, het gebergte van de ceders en de bovenzee schonk hij hem met de wapens van Dagan, die zijn koninkrijk groot heeft gemaakt. Naram-Sin, de machtige, versloeg Arman en Ebla en van de oevers van de Eufraat tot aan Ulisum toe onderwierp hij de mensen, die Dgan hem kortelings geschonken had en zij droegen de draagkorf van Ilaba, zijn god en hij bedwong de Amanus, de berg van de ceders.
 
22e-20e eeuw: geen berichten van bezoekers van de streek Mukiš  met de plaats Alalakh.
 
19e eeuw: Toch nog een bezoeker: Jachdun-Lim van Mari en een tribuut vorderende Schamschi-Adad I van Assyrië. Die laatste schijnt zelfs zijn naam en gedenktekens in Lab’an geplaatst te hebben (ANET blz 274) in de periode 1814-1781.
 
Eind 19e eeuw
Jachdun-Lim van Mari. ANET blz 556.
Na de oertijd, tien (de) god Mari bouwde, heeft geen in Mari residerende koning, de zee en de bergen van het ceder en de buksboom  bereikt, de grote bergen, waar de boomstammen worden geveld. Het is Jachdun-Lim geweest, de zoon van Jaggid-Lim, de sterke koning en wilde stier onder de koningen, die met kracht en sterkte naar de kust van de zee is getrokken en hij heeft de oceaan een groot koninklijk offer gebracht en zijn troepen hebben in de oceaan gebaad. Hij drong door in het gebergte van de ceders en de buksbomen, de grote bergen. Buksbomen, ceders, cypressen en elammaku-bomen velde hij en hij ondernam een plundertocht, vestigde zijn naam en maakte zijn doortastendheid bekend. Ieder land aan de kust van de oceaan onderwierp zich en voegde zich. Hij liet ze gehoorzamen. Een vast tribuut legde hij hen op en zij brachten hem dit tribuut.
 
Hammurabi van Alalakh + Yamkhad          c.1790 ?
 
Alalakh ligt aan de Orontes in Syrië even het binnenland in. Volgens L.Woolley ligt zijn regering ergens tussen 1780 en 1750 v.C. Hij schijnt een tijdgenoot van Rim-Sin van Larsa te zijn.
Zie boek 161.A FORGOTTEN KINGDOM.
Sir Leonard Woolley. Being a record of the results obtained from the excavations of two mounds Atchana and Al Mina in the Turkish Hatay. Van belang door de ligging aan de noordoost flank van Fenicië.  Max Parrish, London, 1959. 2e editie.
Alalakh ligt net buiten het ‘fenicische’ gebied en is zeker van voor de ‘fenicische’ tijd.
Waarschijnlijk is deze Hammurabi de eerste bekende vorst van Alalakh en niet te verwarren met de Hammurabi van Babylonië, die juist in de periode 1800-1750 doordringt tot aan Karkemisj.
 
t.t.v.Hammurabi van Babylon (1792-1750) vlg.chronologie Sidney Smith.
Albright dateert deze Hammurabi echter van 1728-1686. Volgens L.Woolley klopt dat echter niet met de gevonden bewijzen van Atchana.
Abban van Alalakh + Yamkhad                   tot c.1780 ?
 
Hij is de zoon van Hammurabi.
Zijn regering ligt ergens tussen 1780 en 1750. Er is echter een kleitablet bekend van c.1790 (?), waarop staat, dat Abban, koning van Yamkhad, een rebellie van zijn vazallen neerslaat en de stad Alalakh aan zijn zoon Yarim-Lim overdraagt. Hoe zich dit verhoudt tot de eerder besproken Hammurabi van Alalakh wordt niet erg duidelijk, maar waarschijnlijk is, dat Abban dus oorspronkelijk over Yamkhad regeert en vervolgens ook een tijd over Alalakh.
Zie 161.A FORGOTTEN KINGDOM.
Sir Leonard Woolley. Being a record of the results obtained from the excavations of two mounds Atchana and Al Mina in the Turkish Hatay. Van belang door de ligging aan de noordoost flank van Fenicië.  Max Parrish, London, 1959. 2e editie.
Ook is er een kleitablet bekend, waarbij gezegd wordt, dat Abban zijn vijanden vertrapt en waarbij een godin hem het ANKH teken overhandigt (-> Egyptische invloed).
 
18e eeuw:
Irpa-ada is hoofd van de kooplieden te Alalakh. Voor zijn verworven bezittingen en land moet hij wel 3800 sheqel zilver neertellen.
Zie map 8.6.Handel und Händler   H.Klengel          Leipzig 1979
 
 
 
 
 
 
Yarim-Lim van Alalakh + Yamkhad c.1780-1765 = c.15 jaar
 
Na de dood van Hammurabi schijnt hij ook koning van Yamkhad te zijn geweest. Alalakh en Yamkhad vormen kennelijk een soort twee-eenheid. Yarim-Lim is de zoon van Abban.
Zie boek 161.A FORGOTTEN KINGDOM.
Sir Leonard Woolley. Being a record of the results obtained from the excavations of two mounds Atchana and Al Mina in the Turkish Hatay. Van belang door de ligging aan de noordoost flank van Fenicië.  Max Parrish, London, 1959. 2e editie.
Ammitaku is een burgerlijk goeverneur, die gaat over de geldzaken van de stad.
Stamboom:
Hammurabi c.1790
|
Abban c.1790-1780
|
Yarim-Lim c.1780-1765
|
Niqme-epukh c.1765-1750
 
Niqme-epukh van Alalakh + Yamkhad       c.1765-1750 = c.15 jaar
 
Opvolger en zoon van Yarim-Lim. Overigens lijkt deze naam hetzelfde te zijn als de meer voorkomende vorm van Niqmepa, ook te Oegarit.
Zie boek 161.A FORGOTTEN KINGDOM.
Sir Leonard Woolley. Being a record of the results obtained from the excavations of two mounds Atchana and Al Mina in the Turkish Hatay. Van belang door de ligging aan de noordoost flank van Fenicië.  Max Parrish, London, 1959. 2e editie.
Op een kleitablet komen we de verdeling van eigendommen tegen door Niqme-epukh van de vrouw van Hammurabi. De verdeling vindt plaats tussen Abban en zijn zuster Bittati.
In totaal zijn er door L.Wooley 456 kleitabletten geregistreerd.
 
 
 
Bericht te Ma’er (Mari) aan Zimri-Lim, dat 10-15 koningen Hammurabi van Babylon volgen en dat 10 koningen Yarim-Lim van Yamkhad volgen.
 
Yarim Lim bouwt een paleis, waar Zimri Lim van Mari belangstelling voor heeft. Zo prachtig schijnt het te zijn geweest.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
t.t.v.Rim-Sin I van Larsa (1758-1699)
 
Tussen 1750-1730 grote brand, waarbij alle openbare gebouwen verwoest worden. Is het een opstand of werd de stad door een vreemde macht ingenomen? Merkwaardig, dat alleen de tempel van de godin, die de meesteres van Alalakh werd genoemd, min of meer intact bleef.
Opbloei ‘nationalistische’ keramiek.
 
De donkere eeuwen van Alalakh.
 
Is Niqme-epukh = Niqmepa?
 
Thoetmosis reorganiseert de streek en vormt het rijkje Nuhašši.
 
AIT 52 (Antakya 8988) = aankoop grond en dorp.
De plaats Ipurija (en met) het gehele gebied – lastenvrij – werd door Chepatschechirni en Abiaddu, hun zoon Iarimlim, de heerser van Alalach, voor 1000 scheqel zilver, 1000 Parisu graan, 1000 Parisu emmers?, 6 kruiken wijn (en) 10 vaten olie met hun volle uitrusting tegen de volle koopprijs verworven. Ze zijn betaald, hun hart is tevreden. Wie het verdrag breekt, die zal volgens de norm/naar gelang het ziver en goud aan de god Addu geven, volgens de norm het zilver en goud aan het paleis betalen. Ten overstaan van Atriaddu, de minister, Namidagan, de minister, Werkiba, de burgermeester, Gililaddu, de schrijver. In de maand Kirari op de 5e dag van het jaar van Niqmepuch, de koning, in het jaar van de Mutani, dto.
 
Irkabtum, de koning van Alalach. 17e eeuw?
Hij wordt genoemd in de volgende berichten:
 
AIT 65 Brits museum 131476 uit Alalach.
Koop van een slavin.
33 1/3 scheqel ten laste van Urija. Als dienstpersoneel heeft zij Sumunnabi gekocht. Vrij mag ze nooit weggaan. Ten overstaan van Diniaddu, Zunna, Irkabtum, de priester van Ishtar, Irpa’addu. In het jaar van de koning Irkabtum in de maand Attanatu op de 18e dag.
 
AIT 80 (Antakya 8954)
Ruil van een plaats.
De plaats Witikla heeft geruild met de plaats Zucharuwe met een volle tegenwaarde aan (de koning) Ammitakum, de Nakkuschiet. Ten overstaan van Irkabtum, Abbilimma, Ajan, Iaschuna, Schinurabi, Kaka, Ni[qm]addu, de priester, Uriaddu, Chaliaddu, Schamschiaddu, de schrijver.
Overigens kan in het 2e bericht sprake zijn van een priester , gewone persoon Irkabtum en niet van een koning.
 
17e eeuw
Zie: Dokumente aus Alalach und Ugarit, Manfred Dietrich + Oswald Loretz in: Texte aus der Umwelt des Alten Testaments (map 27.7).
In de tekst AIT 52 staat duidelijk de koning Niqmepuch vermeld en zelfs Iarimlim, zijn voorganger. Moet de tekst dus niet toebehoren aan de 18e eeuw?, of hebben we hier te maken met een Niqmepuch II?
16e eeuw
L.Wooley dateert de inname van Aleppo c.1595 door Mursilis I, maar de Short chronology timeline van Wikipedia geeft voor hem de periode 1556-1526 aan.
Mursilis I, de Hethiet, verovert in 1531 Babylon.
Thoetmosis I veldtocht tot aan de Eufraat 1527 en gaat op olifantenjacht in het land Niya, dat tot Yamkhad behoorde.
Thoetmosis III ontvangt tribuut van Alalakh in 1483.
Taku van Nuhašši en Alalakh                       vanaf 1527
 
Het is een vazal van Egypte volgens L.Woolley, 1953. Na twee  eeuwen schijnt Alalakh weer tot leven komen.
 
 
 
Dood van Thoetmosis III : c.1447 en dus tijd voor opstand op instigatie van de Mitanni.
Niqmepa van Alalakh                                   na 1447
 
Zie: L.Wooley, 1953.
Tijdgenoten zijn: Shaushtater van de Mitanni, Thoetmosis III (1479-1425), Amenhotep II (1427-1401). Hij begint de bouw van een groot paleis. Er komt een verbond met Ir-mermer van Tunip. Er is een opmerkelijk tablet van Shaushtater van de Mitanni gaat over de nationaliteit van een zekere Irip-Khazi, die een burger van Khanigalbat zegt te zijn. Niqmepa bestrijdt dat en Shaushshater beslist in het voordeel van Niqmepa.
Niqmepa moet tussen de belangen van Egypte en de Mittani zijn eigen weg zien te vinden.
Een andere mening vinden we bij: J.Freu, Ugarit et les puissances à l’époque amarnienne, Semitica 50, 2000. Volgens Freu regeert Niqmepa van c.1470-1450 en zijn tijdgenoot is:
Shaushshater I van de Mitanni c.1480-1460
 
 
 
De schrijver Sharruwa maakt een autobigrafie van deze koning, die voor verschillende uitleg vatbaar is, waardoor de volgorde van de koningen anders kan zijn:
Idri-mi
    |
Niqmepa
    |
Ilim-Ilima
 
Thoetmosis IV sluit een verdrag met de Mitanni
van Artatama I in 1420.
 
Ilim-Ilimma van Alalakh + Yamkhad          c.1415 ?
 
Het is de zoon van Niqmepa. Ilim-Ilimma voltooit het paleis van zijn vader. Bij een revolte, die in Aleppo begint, komt hij echter om het leven. Overigens is er een kleitablet van Ilim-Ilimma voorhanden, waarin hij het heeft over zijn broer Ilimi, die 24 shekels van zilver (met de gewichtsstandaard van Alalakh) aan Ba’alaia, de Kanaäniet, leent. Daar moet welk elk jaar rente over betaald worden op straffe van gevangenschap.
Volgens L.Wooley valt zijn regering in de periode 1447-1370 v.C.
Een wat nauwgezettere invulling geeft J.Freu, Ugarit et les puissances à l’époque amarnienne, Semitica 50, 2000. Volgens Freu regeert Ilim-ilimma van c.1450-1425. Zijn tijdgenoten zijn dan Niqmaddu I c.1460-1440 + Yaqaru c.1440-1420 van Oegarit, Parsatater c.1460-1440 en Shaushstater II c.1440-1420 van de Mitanni.
 
 
 
Shutarna van de Mitanni is de aanstichter van de revolte?
 
 
 
 
 
 
Idri-mi van Alalakh                                      c.1405 - 1375?
 
Na de revolte tegen Ilim-Ilima moet Idri-mi eerst vluchten. Hij gaat naar zijn broers te Emar, daarna naar Sutu en vervolgens naar Kanaän te Ammia. Hij verkeert daar 7 jaren in het land van de Apiru-krijgers. Tenslotte onderwerpt hij zich aan Sutarna van de Mitanni en mag terugkeren als koning.  Hij landt met zijn troepen aan de monding van de Orontes bij Al-Mina: Als een man kwamen de landen Niya, Ama’u en Mukishe en de stad Alalakh weer terug bij mij.  Aleppo blijft echter zelfstandig, of komt direct onder de Mitanni! Idri-mi is dus minstens 10 jaar in exil na de dood van Ilim-Ilimi en als diens datering klopt, dan begint de regering van Idri-mi ongeveer in 415 v.C. Wel weten we zeker, dat hij dertig jaar zal regeren.  Mogelijk is dan Thutmosis IV (1401? -1391) een tijdgenoot van hem.
Zijn verbond met de Mitanni verplicht Idri-mi wel om de wapens op te nemen tegen de Hethieten: Aan de golf van Alexandrette worden zeven Hethietische havens geplunderd. Met de opbrengst daarvan wordt de stad Alalakh verder verfraaid. In de provincie Sutu vestigt zich een nomadenstam Bedouin.
L.Woolley beperkt zijn datering tot de ruime periode van 1447 -1370, waarbinnen zijn 30-jarige regering moet vallen. Een geheel andere visie wordt door J.Freu te berde gebracht. Die laat Idri-mi al van c.1495-1470 regeren.
 
 
Shuttarna II huwt dochter van Amenhotep III in zijn 10e jaar
 
 
 
 
 
 
Adid-Nirari van Alalakh                  c.1385 of c.1375 ?
 
De zoon van Idri-mi. Hij is een tijdgenoot van Amenhotep III (1391-1353) en van Dushratta van de Mitanni. Deze laatste wordt overigens in 1375-1370 v.C verslagen door de Hethiet Subbiluliuma.
Vergeefs schrijft Adid-Nirari naar de farao en smeekt hem vergeefs om hulp. De preciese overdracht van de macht aan Takuwa is niet duidelijk.
Andere mening;
J.Freu, Ugarit et les puissances à l’époque amarnienne, Semitica 50, 2000.
Hij plaatst hem als Addunirari in 1470 v.C. Dat is een eeuw eerder!
 
Het jaar 1385 klopt niet met de 30 jarige regeringsperiode van Idri-mi!!!, of is zijn exil van 10 jaar daarbij inbegrepen?
Takuwa van Alalakh                                    c.1375-1370 = 5 jaar
 
Volgens L.Woolley (Forgotten Kingdom, 1953, blz 119) regeert hij c.1375-1370.
Takuwa vraagt de farao (Amenhotep III/Akhenaten) vergeefs om hulp tegen de Hethieten. De Mitanni zijn net verslagen. Takuwa onderwerpt zich dan maar aan de Hethieten, maar zijn broer Akit-Teshup komt bij Niya (Nii) met nog zes stamhoofden nog een keer in opstand. Zij verbinden zich met Akia, koning van Arakhtu, maar worden daar door de Hethieten verslagen.
Takuwa heeft mogelijk dubbels spel gespeeld, want hij en de hele koninklijke familie vallen in ongenade bij Subbiluliuma I. Het paleis en de citadel worden vernietigd.
Subbiluliuma I, de Hethiet, verslaat Dushratta van de Mitanni in 1370
 
Alalakh onder de Hethieten.
 
1347 Subbiluliuma I sterft en onmiddellijk een opstand. Mursilis dempt die al snel. Er verrijst een Hethietische burcht.
 
Entree Myceense handel.
 
 
1289 veldslag bij Kadesj tussen Ramses II en Mursilis II.
Revolte in Aleppo wordt neergeslagen door Muwatallis even voor 280.
273 vrede tussen Ramses II en Hattusilis.
Goeverneur Paluwa. Immigratie Hethietische kolonisten.
 
Nieuwe opstanden, zeker vanaf 1241 v.C bij de val van Babylon.
Tukulti-Inurta van Assyrië invadeert Noord-Syrië.
1194 v.C: complete verwoesting van Alalakh.
ZEEVOLKEN

 

 

Stamboom Niqmepa:
Niqmepa van Alalakh na 1447
|
----------------------------------------
                                                |                                                      |
Ilim-Ilimma van Alalakh + Yamkhad c.1425 ?                       Ilimi
                             |
         ------------------------------------------------
        |                                                                |
Idri-mi van Alalakh   c.1415 - 1385?   Verschillende broers te Emar
        |
Adid-Nirari van Alalakh c.1380 ?